DERS 1.7 Vibe coding'in sınırları (anti-müfredat)

KAZANIM Bu dersin sonunda: hangi işi yapay zekâya asla serbest bırakmayacağını ve şüphe anında ne yapacağını bilirsin.

1TanımBu ders "nasıl yapılır" değil, "ne zaman yaptırılmaz" dersidir. İki sınır türü: (a) AI'a serbest bırakılmayacak işler, (b) AI'ın kendinden eminliğine güvenilmeyecek durumlar (halüsinasyon).

2İşlev ve amaçVibe coding'in tek gerçek felaket senaryosu, geri alınamaz hasardır. Kod bozulursa eski kayda dönersiniz (Seviye 2); ama silinen canlı veri, yanlış çekilen para, sızan şifre geri gelmez. Sınırları bilmek, gaza değil frene hâkim olmaktır — ehliyetin asıl konusu budur.

3Nasıl yapılır — serbest bırakılMAyacak işler listesiBu işlerde AI öneri hazırlar, son adımı siz atarsınız (veya adım adım onayla ilerletirsiniz):

• Canlı veritabanına yapısal müdahale (migration, tablo/sütun silme, toplu güncelleme) — önce yedek, sonra deneme kopyasında prova, en son canlı.
• Ödeme kodu — tutar hesabı, iade, abonelik mantığı: satır satır anlayarak, gerçek küçük tutarla test ederek.
• Güvenlik-kritik değişiklikler — giriş/yetki mantığı, şifre işleme: mutlaka ikinci-ajan denetimi + sizin senaryo testiniz ("başkasının verisini görebiliyor muyum?").
• Toplu silme/üzerine yazma — rm -rf, "force" içeren komutlar, toplu e-posta gönderimi: komutun ne yapacağını açıklatmadan onay yok.

4Ne ters gider + gerçek vakalar

Gerçek vaka 1: Gerçek bir üründe, veritabanı şeması uyuşmazlığını çözmek için "sıfırla ve yeniden kur" tarzı bir komut (db push --force-reset benzeri) çalıştırıldı — canlı verinin tamamı silindi. Ders: "force/reset" kelimesi geçen hiçbir komut, canlı sistemde açıklamasız onaylanmaz.

Gerçek vaka 2: AI, var olmayan bir kütüphane fonksiyonunu kendinden emin biçimde kullandı; hata ancak çalıştırınca ortaya çıktı. Ders: eminlik tonu, doğruluk kanıtı değildir — kanıt, çalışan koddur.

Çözüm kalıbı: "Claude emin görünüyor ama içimde şüphe var" anında iki hamle: (1) "bu yaklaşımın kaynağı ne, hangi dokümana dayanıyor?" diye sorun; (2) ikinci ajana bağımsız doğrulatın.

5AlternatiflerSınır işleri tamamen elle yapmak da bir seçenek değil — hata oranınız AI'dan yüksek olabilir. Doğru model: AI hazırlar + açıklar, siz anlayıp onaylarsınız. Anlamadığınız hiçbir şeyi onaylamayın; "bunu bana lise öğrencisine anlatır gibi anlat" demek meşru bir denetim aracıdır.

6Denetim penceresiKırmızı bayraklar: komutta force, reset, drop, delete, rm -rf kelimeleri · "canlı/prod" ortamda çalışıldığının fark edilmemesi · AI'ın kaynak gösteremediği kesin iddialar. Onay öncesi istem:

Bu komutu onaylamadan önce bana açıkla: tam olarak ne yapacak, geri alınabilir mi,
en kötü senaryoda ne kaybederim, daha güvenli bir alternatifi var mı?

7Mini egzersiz (SANDBOX)Üret: AI'dan sandbox'taki bir klasörü silen komut hazırlamasını isteyin ama ÇALIŞTIRTMAYIN. Denetle: yukarıdaki onay-öncesi istemi uygulayın; "en kötü senaryo" cevabını kendi cümlelerinizle yazın. (Bu refleks, gerçek üründe sizi kurtaracak olan şeydir.)

8Kontrol soruları(1) Serbest bırakılmayacak dört iş kategorisi nedir? (2) Kod hatası ile veri hatası arasındaki temel fark nedir? (3) "Emin görünüyor ama şüphedeyim" anında iki hamleniz nedir?

9Mentor istemi

AI Maestro Seviye 1 Ders 1.7'nin (vibe coding'in sınırları) hocası ol. Bana 6 kısa senaryo
ver; her birinde "serbest bırakılır / son adım bende / asla" kararını vereyim, sen
değerlendir. Sonunda 3 kontrol sorusunu sor.