DERS 2.7 Mimari okuma ve denetleme: projenin haritası

KAZANIM Bu dersin sonunda: kod bilmeden bir projenin mimari sağlığını beş işaretle puanlayabilirsin.

1TanımMimari = projenin yapısal düzeni: klasörler (odalar), katmanlar (ekran ↔ iş mantığı ↔ veri) ve veri akışı (tesisat). Mimari okumak = kod okumadan bu düzeni görebilmek.

2İşlev ve amaçMezun profilinin 2. yetkinliği tam olarak budur: "yapı doğru kurulmuş mu?" sorusuna yönlendirme almadan cevap verebilmek. Bina sahibi tuğla örmez ama kat planına bakıp "banyo neden mutfağın içinde?" diyebilir. Kötü mimari bugün çalışır — faturası, her yeni özelliğin gitgide zorlaşması olarak sonra gelir.

3Nasıl yapılırHarita çıkarma istemi (her projede işe yarar):

Bu projenin mimari haritasını teknik olmayan dille çıkar:
1) Klasör ağacı (2 seviye) — her klasör tek cümleyle ne işe yarıyor?
2) Bir kullanıcı işlemi örneğinde veri akışı: ekrandan veritabanına hangi duraklardan geçiyor?
3) Projenin "tek doğru yeri" olan şeyler nerede: ayarlar, veritabanı şeması, ortak bileşenler?

Sonra sağlık kontrol listesi — kod bilmeden bakılabilen 5 işaret: (1) Benzer şeyler bir arada mı? (ekran dosyaları bir yerde, veri işleri bir yerde — yoksa her yerde her şey?) (2) Dev dosya var mı? ("en büyük 5 dosyayı satır sayısıyla listele" — bir dosya diğerlerinin 5-10 katıysa, her iş oraya yığılıyor demektir.) (3) Aynı bilgi iki yerde mi? (aynı kural/metin/ayar kopyala-yapıştırla çoğalmışsa: birini değiştirince öbürü unutulur.) (4) Şema okunaklı mı? (veritabanı şema dosyasını açın — tablo adları işinizin dilini konuşuyor mu?) (5) Yeni özellik nereye? ("yarın X özelliği eklesek hangi dosyalar değişirdi?" — cevap "her yerden biraz" ise mimari kokuyor.)

4Ne ters gider + çözümüVibe coding'in doğal sürüklenmesi: her istem "çalışan en kısa yolu" ekler; on istem sonra yapı spagettiye döner. Çözüm: periyodik mimari bakımı — ayda bir harita çıkarıp 5 işareti kontrol edin; sorun görünce "davranışı DEĞİŞTİRMEDEN şu ikilemeyi tekle / şu dev dosyayı böl" diye hedefli iş isteyin (buna refactor denir: dışarıdan aynı, içeriden düzenli).

5AlternatiflerKendi kontrolünüzün ölçekli hâli: çok-boyutlu denetim kampanyası (Seviye 4.5) — birden çok ajanın projeyi farklı gözlüklerle taraması. Bu ders o kampanyanın el fenerli versiyonudur.

6Denetim penceresiİkinci-ajan mimari denetimi (temiz oturumda): "Bu projenin mimarisini bağımsız denetle: 5 sağlık işaretine göre puan ver (her biri 1-5), en riskli 3 bulguyu 'sorun → günlük hayattaki bedeli → önerilen düzeltme' formatında yaz. Hiçbir şeyi değiştirme." — Puanlamayı sizin yerinize düşünmesin diye kendi puanınızı ÖNCE verin, sonra karşılaştırın.

7Mini egzersiz (KENDİ-PROJEN)Üret: en aktif projenizin haritasını çıkartın. Denetle: 5 işareti kendiniz puanlayın, sonra ikinci-ajan denetimiyle karşılaştırın. En az bir bulguyu "hedefli düzeltme işi" olarak tarif edin (yapmasanız bile tarif edin — tarif etmek, denetim yetkinliğinin kendisidir).

8Kontrol soruları(1) Kod bilmeden bakılabilen 5 sağlık işareti nedir? (2) "Yeni özellik nereye eklenirdi?" sorusu neyi ölçer? (3) Refactor nedir ve nesi değişmez?

9Mentor istemi

AI Maestro Seviye 2 Ders 2.7'nin (mimari okuma) hocası ol. Mimarlık metaforuyla katman
kavramını anlat. Bana uydurma bir proje klasör ağacı göster: içine 3 mimari koku sakla,
5 işaret listesiyle bulmamı iste. Sonunda 3 kontrol sorusu.